Halk arasında “akım korumalı priz” denen ürünler, çoğu zaman şebekedeki ani gerilim sıçramalarına karşı cihazları koruyan aşırı gerilim koruyucular. Ancak her ışıklı çoklu priz böyle bir koruma sağlamıyor.
Yağışlı ve gök gürültülü günlerde şebekede ani gerilim yükselmeleri yaşanabiliyor. Televizyon, bilgisayar, modem ve oyun konsolu gibi hassas cihazlar bundan zarar görebiliyor. Akım korumalı priz tam bu risk için tasarlanıyor.
Akım Korumalı Priz Nedir?
Bu prizlerin içinde metal oksit varistör (MOV) denilen bir bileşen bulunuyor. Şebekeden gelen gerilim aniden yükselirse varistör fazla enerjiyi soğurup cihaza ulaşmadan engelliyor.
Çoğu üründe aşırı akım çekildiğinde devreyi kesen bir sigorta da var. Akım korumalı prizler pasif çalışıyor, içlerinde pil yok.
Işıklı bir anahtarı olan sıradan çoklu priz ise akım korumalı priz değil. Anahtardaki ışık yalnızca prizin açık olduğunu gösteriyor. Gerçek bir koruyucuda genellikle “korumalı” (protected) yazan ayrı bir gösterge ışığı bulunuyor.
Joule Değeri ve Ömrü
Ürünün üzerinde yazan joule değeri, prizin ömrü boyunca soğurabileceği toplam enerjiyi gösteriyor. Her gerilim sıçraması bu kapasiteyi biraz tüketiyor. Kapasite bitince koruma sona eriyor ama priz elektrik vermeye devam ediyor. Gösterge ışığı sönmüşse artık koruma yok demek ve prizin değiştirilmesi gerekiyor. Büyük bir fırtına ya da şiddetli bir sıçramadan sonra da değişim öneriliyor.
Fırtınada İşe Yarar Mı?
Akım korumalı priz, şebekedeki dolaylı gerilim sıçramalarına karşı faydalı. Ancak yıldırımın doğrudan etkisinde tek başına tam koruma sağlamayabiliyor. Bir parafudr üreticisi, yıldırım koruması için asıl çözümün ana panodaki parafudr olduğunu, prizin ise son kademe koruma görevi gördüğünü belirtiyor. Gök gürültülü havada hassas cihazları prizden çekmek en güvenli yol.
Nasıl Seçilmeli?
- Joule değeri: Bu konuda resmî bir sınır yok. Satıcıların çoğu en az 750-1.000 joule öneriyor. Modem gibi küçük cihazlar için 350-600 joule yeterli görülürken, televizyon ve bilgisayar için 1.000 joule ve üzeri tavsiye ediliyor.
- Topraklı priz: Koruma, toprak hattına dayanıyor. Topraksız tesisatta etkisi azalıyor.
- Standart: Ürünün aşırı gerilim koruyucular için geçerli IEC/EN 61643-11 standardına uygun test edildiğini belirten belgeye bakılmalı. CE ve TSE işaretleri de aranmalı.
- Maksimum güç: Priz 2.000 watt’lıksa üzerine bu değerin üstünde yük bindirilmemeli.
Dikkat Edilmesi Gerekenler
Isıtıcı, ütü gibi yüksek güçlü cihazları çoklu prize takmak aşırı yük ve yangın riski taşıyor. Çoklu prizler birbirine zincirleme eklenmemeli.
Kaçak Akım Rölesinden Farkı
Akım korumalı priz cihazı koruyor, panodaki kaçak akım rölesi ise insanı koruyor. İkisi birbirinin yerine geçmiyor ve evde birlikte bulunması gerekiyor.